Vijftien jaar geleden begon Bart Zwaneveld zijn carrière als fysiotherapeut. Al vroeg begon hij patiënten met duizeligheid en evenwichtsstoornissen te behandelen en merkte hij al snel dat de antwoorden die hij kreeg tijdens postdoctorale opleidingen vaak ontoereikend waren. Gedreven door nieuwsgierigheid – en een gezonde ontevredenheid over de kwaliteit van het beschikbare onderwijs – besloot hij zich te verdiepen in het complexe evenwichtsorgaan.
Wat begon met het bestuderen van vakliteratuur en het bijwonen van conferenties onder leiding van KNO-artsen en neurologen, groeide geleidelijk uit tot een echte specialisatie. Door contact met experts als Herman Kingma, Raymond van de Berg en Michael Strupp groeide zijn fascinatie voor het vestibulaire domein. De dankbaarheid van patiënten na de juiste behandeling gaf hem de laatste zet. Dit was het vakgebied waarin hij echt het verschil wilde maken.
Van student tot docent
Omdat veel cursussen geen antwoord gaven op zijn vragen, begon Bart zichzelf te onderwijzen. Aanvankelijk werd hij 'per ongeluk' gevraagd om een korte lezing te geven; vandaag de dag is hij een veelgevraagd docent in heel Nederland. Zijn intrinsieke motivatie is om hoogwaardige, klinisch relevante kennis toegankelijk te maken voor collega-fysiotherapeuten.
Gelukkig krijgen duizeligheid en evenwichtsstoornissen steeds meer aandacht, en Bart levert hieraan een actieve bijdrage via zowel masteropleidingen als nationale bijscholingscursussen.
Promotieonderzoek naar BPPD in de eerstelijnszorg
Sinds begin dit jaar werkt Bart aan zijn doctoraatsonderzoek, waarbij hij zich richt op BPPD (benigne paroxismale positieduizeligheid). Deze aandoening veroorzaakt duizeligheid wanneer het hoofd plotseling wordt bewogen, die enkele seconden tot minuten kan duren, en is de meest voorkomende oorzaak van vertigo.
Zijn onderzoek omvat verschillende onderdelen:
- Optimalisatie van herpositioneringsmanoeuvres door parameters zoals snelheid en uitvoering te vergelijken
- Patiëntenervaring, waaronder symptoomintensiteit, misselijkheid en angst
- De rol van uitleg en begeleiding tijdens het testen en de behandeling
- Langetermijnresultaten en in kaart brengen van resterende symptomen
- Objectieve metingen met behulp van VNG (videonystagmografie) om vestibulaire tests in de eerstelijnszorg zo gevoelig mogelijk te maken.
Zijn missie is om vestibulaire wetenschap toegankelijk en praktisch toepasbaar te maken voor fysiotherapeuten in de eerstelijnszorg.
Dagelijkse oefening: complexe vestibulaire stoornissen
Door nauwe samenwerking met KNO-artsen en neurologen behandelt Bart een breed spectrum aan patiënten. Hiertoe behoren personen met BPPD (vaak in combinatie met andere aandoeningen), unilateraal vestibulair verlies, de ziekte van Ménière, vestibulaire migraine en bilaterale vestibulopathie.
Veel patiënten melden zich pas na maanden of zelfs jaren van symptomen. Daarom begint elke behandeling met een zorgvuldige diagnose, gevolgd door uitgebreid advies. Inzicht in de aandoening geeft patiënten direct een gevoel van controle.
De kern van de behandeling bestaat vaak uit vestibulaire revalidatie: evenwichtsoefeningen, blikstabilisatie en VOR-training (vestibulo-oculaire reflex), het herstellen van het zelfvertrouwen en het helpen van patiënten bij het vinden van een 'nieuw normaal'.
De BalanceBelt: een waardevolle aanvulling
Voor sommige patiënten is revalidatie alleen niet voldoende. In deze gevallen kan de BalanceBelt ondersteuning bieden. Deze riem maakt gebruik van subtiele trillingen om informatie te geven over de lichaamshouding, waardoor de hersenen effectiever kunnen compenseren.
Bart ziet vooral voordelen voor patiënten met:
- Bilateraal vestibulair verlies
- Complexe evenwichtsproblemen
- Patiënten bij wie revalidatie na drie maanden onvoldoende effect heeft
Hij constateert vooral verbeteringen in het gevoel van veiligheid, het vermoeidheidsniveau, de mobiliteit, de zelfstandigheid en de algehele levenskwaliteit van patiënten.
Een indrukwekkende zaak
Een jonge patiënt met bilateraal vestibulair verlies functioneerde als een zeer kwetsbare oudere vanwege ernstige evenwichtsproblemen. Ondanks intensieve revalidatie bleef het dagelijks functioneren uiterst beperkt.
Met de BalanceBelt nam de vermoeidheid van de patiënt aanzienlijk af en kreeg hij weer het vertrouwen om zelfstandig naar buiten te gaan. Hoewel zijn arbeidsongeschiktheid niet veranderde, herstelde wel zijn vermogen om te functioneren in het dagelijks leven – een enorme verbetering van zijn kwaliteit van leven.
Uitdagingen en de toekomst
De grootste uitdagingen blijven het stellen van de juiste diagnose, het bieden van emotionele steun en het helpen van patiënten om hun aandoening echt te begrijpen. De motivatie onder deze patiëntengroep is groot, wat het werk bijzonder lonend maakt.
Bart denkt graag na over toekomstige ontwikkelingen, of het nu gaat om nieuwe toepassingen zoals trillingen op verschillende frequenties of concepten zoals 'balanssokken' die feedback geven via de voetzolen of kuitspieren. Innovatie op het gebied van balans staat nooit stil.
Een missie voor betere zorg
Barts werk in de klinische praktijk, het onderwijs en het onderzoek komt samen in één duidelijke ambitie: de zorg voor patiënten met duizeligheid en evenwichtsstoornissen verbeteren en deze zorg toegankelijk maken in de hele eerstelijnsgezondheidszorg.
Door zijn onderzoek, onderwijs en voortdurende streven naar verbetering draagt hij elke dag bij aan deze missie.